Γνωρίζουμε τον Κάρολο Κουν μέσα από τους Αρμένη, Πιττακή, Λυμπεροπούλου

Λίγα λόγια

Ηγετική φιγούρα, αυστηρός κριτής, μέγας δάσκαλος. Ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης το 1942 και καθόρισε τα ελληνικά θεατρικά δρώμενα ως τον θάνατό του με απαράμιλλη συνέπεια και δουλειές υψηλής αισθητικής, πραγματικά ρηξικέλευθες για την εποχή τους. Από την ομάδα του κυριάρχησαν πολλοί σημαντικοί Έλληνες ηθοποιοί στο χώρο, μαθητές του που έγιναν οι ίδιοι δάσκαλοι, κουβαλώντας το ήθος του και το απόλυτο δόσιμο σε αυτό που αγαπούν, στηριζόμενοι σε πανανθρώπινες αξίες.
Ας γνωρίσουμε όμως λίγο καλύτερα αυτόν τον σπουδαίο δάσκαλο και θεατράνθρωπο μέσα από τα λόγια σπουδαίων εκπροσώπων της υποκριτικής τέχνης. Λόγια που κατά καιρούς έχουν εκμυστηρευτεί σε συνεντεύξεις τους με απαράμιλλο σεβασμό και αγάπη στο δικό του πρόσωπο, αφού εκείνος τους γαλούχησε, τους έμαθε, τους έδωσε, τους ενέπνευσε.

Γιώργος Αρμένης

«Είχα πολλές περιπέτειες τις οποίες αργότερα τις μετέτρεψα σε λόγια, σε χρώματα, σε θέατρο. Αναγκάστηκα να αλλάξω πολλά επαγγέλματα μέχρι να γνωρίσω τον Κουν και να πω «εδώ είμαι». Ο Κουν είναι ο άνθρωπος που μου άλλαξε την ζωή. Με πήρε κοντά του, με ηρέμησε, με… λείανε, μου ξύπνησε τις ευαισθησίες μου και μου άλλαξε την σκέψη και την νοοτροπία μου. Είκοσι δύο χρόνια από την ζωή μου τα αφιέρωσα στον δάσκαλό μου. Με άφησε κληρονόμο του, με τίμησε κι εγώ τον αγάπησα και τον λατρεύω ακόμα. Δυστυχώς στο Θέατρο Τέχνης σήμερα, κάποιοι που ο Κουν δεν θα ήθελε να τους βλέπει ούτε ζωγραφιστούς, κάνουν κατάληψη». (ΕΓΩ)

«Ο Κουν είχε μαγεία να σου μεταδίδει τα πράγματα με κινήσεις, με κραυγές και με τον λόγο του. Σε καθήλωνε. Ήμουν κάθε μέρα μαζί του. Έτσι μου τα πέρασε όλα αυτά μέσα και μετά με άφηνε ελεύθερο. Εγώ δούλευα πολύ το σώμα, έκανα και χορογραφίες, έκανα σκίτσα, έγραψα και τον πρώτο χρόνο του έδωσα το πρώτο μου έργο, την «Πρόβα». Μετά και άλλα, ανάμεσα τους «Το σόι». Πού τα ξέρεις όλα αυτά μού έλεγε, πότε πρόλαβες; Είναι βιώματα, απαντούσα. Έλεγε ένα πράγμα: Αν δεν υπάρχει ελληνικό έργο δεν υπάρχει ελληνικό θέατρο. Σκηνοθετικά μου έμαθε το σκηνικό ήθος και στη σκηνή και στη ζωή. Να σέβεσαι, να μην έχεις ανταγωνιστικές σχέσεις. Ο Κουν δεν ήταν μόνον για εμάς. Ήταν για όλους. Βγήκαν τόσοι από εκεί. Γνώρισα μέσω αυτού τους πάντες. Ήταν πατριάρχης, είχε κεντρικό ρόλο, σηκωνόμασταν όλοι όταν έμπαινε. Έχω διαβάσει πως νεότερος καθόταν ώρες στη Φωκίωνος και παρατηρούσε τη ροή της ζωής. Ναι. Έβλεπε τηλεόραση, μας έλεγε τι είδε. Έβλεπε «Χαβάη 5-0», του είχα πάρει μια τηλεόραση. Και καλές σειρές. Του άρεσε. Τα απογεύματα τον έπιανε μια μελαγχολία και τρέχαμε με ένα υπογλώσσιο εγώ ή ο Μίμης Κουγιουμτζής ή ο Γιώργος Λαζάνης, πριν δύσει ο ήλιος το πάθαινε. Σκεφτόταν την νταντά του, τη νιότη του, είχε περάσει και μια φάση κατάθλιψης. Είχαμε πάει στον γιατρό τον Στεφανή, τον βοήθησε αρκετά.» (TA NEA)

Ρένη Πιττακή

«Μέσα στην ένταση της πρόβας δημιουργούσε την ατμόσφαιρα, σχημάτιζε τα πρόσωπα. Αυτοσχεδιάζοντας. Εν τω γίγνεσθαι… Η μέθοδός του ήταν υπαινικτική, μαιευτική: δεν «έδειχνε» τους ρόλους απαιτώντας την αντιγραφή. Ανάλογα με το ρεπερτόριο άλλαζαν οι κατευθύνσεις. Στα έργα ατμόσφαιρας οι επεμβάσεις του αφορούσαν συνήθως μια λεπτομέρεια στο βήμα, στο βλέμμα, στον τρόπο με τον οποίο κάθεσαι, στρέφεις τον ώμο σου. “Δεν βλέπω το σκοτάδι στην κίνησή σου…”,“Δεν ακούω τη φωνή του στα μαλλιά σου…” έλεγε.» (ΤΟ ΒΗΜΑ)
«Κάπνιζε πάρα πολύ. Έλεγε ότι δεν ήξερε τι να κάνει τα χέρια του. Θυμάμαι τις στάχτες που δεν προλάβαινε να τινάξει κι έπεφταν πάνω στο πουλόβερ, τα κίτρινα δάχτυλα και νύχια. Και στο τέλος του, έλεγε για το τσιγάρο “Τώρα που είναι όλα παρελθόν και κάθομαι στο σπίτι, αυτό είναι η συντροφιά μου. Γιατί άλλοι έχουν τη ζωή τους.” Ποτέ δεν έβγαλε λεφτά. Τα τελευταία χρόνια, η μεγάλη του πολυτέλεια ήταν να μας καλεί, μετά την πρόβα, τα μεσημέρια, στο «Ιντεάλ» ή στο «Κεντρικόν» να γευματίσουμε παρέα. Ήταν η έξοδός του. Μετά, γυρνούσε σπίτι. Ο Κουν έμενε Αμερικής και Σόλωνος, σε ενοικιασμένο διαμέρισμα. Είχε μια μεγάλη βεράντα με χιλιάδες φυτά. Η περιουσία του ήταν μια γκαρσονιέρα και έργα τέχνης φίλων του. Για το θέατρο, κληρονόμους του όρισε τον Λαζάνη, τον Κουγιουμτζή και τον Αρμένη. Οι επίγονοι.» (ΤΟ ΒΗΜΑ)

«Στο θέατρό του δεν υπήρχαν δημοκρατικές διαδικασίες. Υπήρχε η δικτατορία του οράματός του. Γενικά, το θέατρο δεν πολυταιριάζει με τη δημοκρατία. Ήταν, επίσης, πολύ εκρηκτικός: πετούσε ό,τι έβρισκε μπροστά του, ακόμα κι αν αυτό ήταν το τραπέζι. Όμως, είχε πάντα τον τρόπο να σε πείθει ότι έτσι έπρεπε να γίνει. Αυτό δεν σημαίνει πως όταν έφυγα από την αγκαλιά του Θεάτρου Τέχνης όλα έγιναν ευκολότερα. Ο Κουν δεν έχασε ως το τέλος την εμμονή του. Και το πάθος. Δεν ζούσε λεπτό χωρίς αυτά. Στην τελευταία του παράσταση, τον Ήχο του όπλου της Αναγνωστάκη, τον μισό καιρό ήταν στο νοσοκομείο. Αλλά δεν μπορούσε να τα παρατήσει, τον στοίχειωνε το τάξιμό του. Δεν με συμπεριέλαβε στους «κληρονόμους» του Θεάτρου Τέχνης και αυτό που μου αναφέρθηκε τότε ως δικαιολογία ήταν ότι το έκανε διότι είχα τολμήσει να δοκιμαστώ στην τηλεόραση. Αν και η σειρά που συμμετείχα δεν προβλήθηκε τελικά ποτέ, δεν το ενέκρινε. Στην πραγματικότητα, καθόλου δεν με ενδιέφερε, διότι το θέατρο δεν είναι διαμέρισμα ή κατάστημα για να το κληροδοτήσεις κάπου. Δεν νιώθω ότι στην τέχνη υπάρχουν διάδοχοι. Υπήρξα κόρη του και κανείς δεν μπορεί να μου το πάρει αυτό, όσα χρόνια κι αν περάσουν.» (LIFO.GR)

Μάγια Λυμπεροπούλου

«Στις δοκιμές ο Κουν απαιτούσε να είναι παρόντες όλοι οι ηθοποιοί: όχι μόνο αυτοί που είχαν αναλάβει ενδεχομένως μικρούς ρόλους, αλλά και εκείνοι που δεν συμμετείχαν καν στην παράσταση. Πώς αλλιώς να γινόταν άλλωστε, όταν τα περισσότερα έργα τότε μετά δυσκολίας τα καταλαβαίναμε και η πρώτη μας επαφή στην ανάγνωση αποτελούσε κάποτε ισχυρότατο σοκ; Πόσο τρομακτικό να πιάνεις για πρώτη φορά στα χέρια σου Ιονέσκο, Πίντερ, Μπέκετ ή Μπρεχτ! Και να πρέπει να «σπάσεις» τους καινούργιους κώδικες, να ερμηνεύσεις τις σιωπές, να κατανοήσεις την «αποστασιοποίηση», να ξεχάσεις τον όποιο ρεαλισμό, ακόμη και τον ψυχολογικό. Εκεί γύρω στο 1963-64 αρχίζει μια δεύτερη υποκριτική περίοδος, όπου “μουσικά” οι παραστάσεις αντί να λικνίζονται πια στον ρυθμό του μπλουζ αρχίζουν να δονούνται, να “ροκάρουν” σε πιο beat ρυθμούς… Απρόσμενα στακάτη άρθρωση, συγκοπτόμενη συμπεριφορά. Ο συνδυασμός έργων και συγγραφέων, όπως Ιονέσκο, Μπέκετ και Πίντερ, μαζί με την εμπειρία του αρχαίου δράματος οδηγούν τον Κουν σε μια άρνηση της συναισθηματικής έκφρασης (έφτασε μάλιστα να την αποκαλεί συναισθηματολογία) και σε μια απόρριψη της όποιας ψυχολογικής αντίδρασης». (ΤΟ ΒΗΜΑ)